केळी या फळाची माहिती Banana Information in Marathi

Banana Information in Marathi केळीची माहिती चवीला मधुर असणारे केळ हे जगात बहुदा सर्वत्र सापडणारे फळ आहे. शिकरण हा केळापासून बनवला जाणारा पदार्थ तर आपल्या सगळ्यांचा आवडता असतो. उपावासादिवशी ‘एकादशी दुप्पट खाशी’ या म्हणीला सार्थ करून आपला पोटोबा भरायला मदत करत ते फळ म्हणजे केळ banana in marathi. एखाद्या व्यक्तीला दवाखान्यात बघायला जाण्याचा गंभीर प्रसंग असो किंवा वास्तुशांती सारखा आनंददायी घरगुती कार्यक्रम असो पहिला मान हा केळीच्या घडाचाच. सर्वांना परवडणारे आणि सहज उपलब्ध होत असल्यामुळे केळी हे अतिशय लोकप्रिय फळ आहे. अश्या या केळीनामक गोड फळाबद्दल अजून थोड जाणून घेऊयात.

banana information in marathi
banana information in marathi / banana in marathi

केळी या फळाची माहिती – Banana Information in Marathi

बनाना (keli in marathi) माहिती
कुटुंब मुसॅसी
किंगडम प्लान्टी
वंश मुसा
ऑर्डर झिंगिबेरालेस
कॅलरी प्रति 100 ग्रॅम 89

इतिहास

संशोधकांच्या अभ्यासानुसार १०००० वर्ष्यांचा पुरातन इतिहास या फळाला लाभलेला आहे. अलीकडेच याचे पुरावे ग्रीक पुराणशास्त्र, बुद्धकालीन पाली भाषा, प्राचीन चिनी तत्वज्ञान तसेच लॅटिन व अरबी भाषेत मिळालेले आहेत. इसवी सन पूर्व ५०० काळात संस्कृतमध्येसुद्धा केळीचा उल्लेख ‘कदलीफलम’ असा आहे.केळीचे मूळ दक्षिण-पूर्व आशियामधील मलाया पेनिनसुला तसेच इंडोनेशिया फिलिपिन्स व न्यू गिनी येथे आढळून आलेले आहे.

इसवी सन पूर्व ३२७ अरब विजेत्यांनी दक्षिण भागातून हे फळ पश्चिमेकडे आणले.पंधराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पोर्तुगीज खलाश्यांनी केळी दक्षिण आफ्रिकेतून युरोपमध्ये आणली. त्यानंतर विविध प्रदेशांच्या शोधार्थ निघालेल्या वेगवेगळ्या प्रवाशांकडून हे फळ जगभरात सर्वत्र पसरले गेले. रोमन सम्राट ऑक्टाव्हियस ऑगस्टस याचे वैयक्तिक चिकित्सक अँटोनियस मूसा यांना केळीच्या लागवडीचे श्रेय देण्यात आले. अठराव्या शतकात (१८३४) केळीचे उत्पादन सुरू झाले असले तरी खऱ्या अर्थाने केळी बाजारात येण्यास एकोणिसावे शतक उजडावे लागले.

शब्दाची व्युत्पत्ती

‘बनाना’ हा केळीसाठी वापरला जाणारा इंग्रजी शब्द खरतर अरबी लोकांनी वापरलेल्या ‘बनान’ या शब्दापासून आलेला आहे. तसेच गिनी लोकांनी केळीसाठी वापरलेल्या ‘बनिमा’ या शब्दापासून देखील त्याचा उगम झाला असावा असे अभ्यासकांचे मत आहे.

वैज्ञानिक पार्श्वभूमी

वनस्पतीशास्त्रानुसार, केळी हे बेरी प्रकारातील फळ आहे. केळ्याच्या विविध प्रजाती मुसा नावाच्या वंशात आढळून येतात.त्यापैकी काही प्रजातींची नावे पुढीप्रमाणे – मुसा ॲक्युमिनाटा, मुसा बॅल्बीसिआना, मुसा पॅराडिसिका. यापैकी मुसा ॲक्युमिनाटा ही प्रमुख प्रजाती आहे. ॲक्युमिनाटा ही केळीच्या फुलासंदर्भात वापरली जाणारी संज्ञा असून त्याचा अर्थ निमुळते होत जाणारे फुल जे केळ या फळाची निर्मिती करते.मुसा सेपिएंटम हे वैज्ञानिक नावदेखील केळीसाठी होते जे आता वापरेल जात नाही .त्याचा अर्थ ‘शहाण्या माणसाचे फळ’ असा होतो.

वर्णन

वाढीनुसार जरी केळ हे झाड वाटत असले तरी ते वनस्पती या गटात मोडते. केळीचे रोप हे त्या त्या प्रदेशातील हवामानानुसार ५ ते १५ फूट लांब एवढे विस्तार पावते. पानांची लांबी ५ फूट लांब ते १ फूट रुंद अश्या पद्धतीने वाढते. केळीचे देठ हे मृदू आणि ओलसर असतात.पाने ही रोपाच्या वरच्या बाजूस फुटू लागतात. आवश्यक असे उष्ण वातावरण मिळाल्यानंतर केळीची फुले वरून जमिनीच्या दिशेला निमुळत्या पद्धतीने वाढत येतात.या फुलांचा एक भरगच्च गुच्छ तयार होतो. उबदार वातावरण मिळाल्यानंतर त्या फुलांचे केळीच्या घडात रुपांतर होते.एका घडामध्ये साधारणतः १० फण्या असतात आणि एका फणीमध्ये ते १५ ते २० केळी असतात.

9 केळीचे प्रकार व जाती नावे

जगात सर्वत्र आढळून येणाऱ्या केळाचे १००० हून अधिक विविध प्रकार आपल्याला पाहायला मिळतात. त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे-

1. प्लॅंटेन-:

ही केळी चवीला तसेच आकाराने बटाट्यासारखी असतात. म्हणजेच गोडीला कमी असणाऱ्या गटात ह्या केळांचा समावेश होतो. इतर प्रकारच्या केळ्यांच्या तुलनेने यामध्ये स्टार्चचे प्रमाण जास्त असते. ऑरिनोको ,ब्लूगोइ,फेही,माचो,प्लॅंटेन आणि र्हायनो हाॅर्न अश्या पाच प्रकारच्या प्लॅंटेन केळी अस्तित्त्वात आहेत.

2.कॅव्हेन्डिश-:

ह्या प्रकाराला डेव्हनशायरचे 6 वे ड्यूक विल्यम कॅव्हॅन्डिश यांच्या नावावरून कॅव्हेन्डिश हे नाव देण्यात आले आहे. लांबीला थोडे अधिक ,पिवळ्या रंगाचे,बारीक, मोठे,काळे,तपकिरी ठिपकेअसणारी, थोडीशी गोड असणारी केळे म्हणजे कॅव्हेन्डिश केळे होय.जगभरात सर्वात जास्त प्रमाणात निर्यात केला जाणारा केळीचा प्रकार कॅव्हेंडीश आहे.

3.ग्रॉस मिशेल-:

या प्रकारच्या केळ्यांना बिग माईक असे देखील म्हणतात.याची चव आणि आकार हा कॅव्हेन्डिश केळ्यांसारखाच लागतो. ही केळी अद्यापही काही भागात आढळून येतात.१९५० च्या दरम्यान बुरशीमुळे खूप पिके नष्ट होण्याआधी ही सर्वात जास्त निर्यात केली जाणारी केळी होती.

4.ब्लू जावा:-

विशेषतः हवाईमध्ये आढळणाऱ्या या प्रकारच्या केळींना ‘आईस्क्रीम केळी’ असे देखील म्हणतात. याची चव व्हॅनिला आइस्क्रीमसारखी असल्याने त्याला हे नाव देण्यात आले आहे. चंदेरी निळी छटा असलेली ही केळी पिकल्यानंतर फिक्कट गुलाबी पिवळ्या रंगाची दिसू लागतात.

5.मॅंनझानो-:

चवीला अतिशय मधुर असणारी ही केळी हवाईच्या उष्ण कटिबंधातील जंगलामध्ये आढळून येतात. यांना ॲपल केळी असे देखील म्हणले जाते. कारण ही केळी लहान आणि गुबगुबीत असल्यामुळे ती सफरचंद आणि स्ट्रॉबेरी या फळांसारखी दिसतात. पूर्ण पिकल्यानंतर जेव्हा ती काळी पडतात तेव्हा ती चवीला अतिशय मधुर लागतात.त्यामुळेच त्यांना कँडी केळी असेही म्हणले जाते. उष्ण कटिबंधात ह्या फळापासून बनवले जाणारे गोड पदार्थ अतिशय लोकप्रिय आहेत.

6.पिसांग राजा-:

पिसांग राजा ही केळी जाड नी मलईदार असतात. ह्यांना ‘बौना’ प्रकारची केळी असेदेखील म्हणले जाते.ह्या प्रकारची केळी इंडोनेशियात उपलब्ध होतात. तिथे ह्या केळ्यांचा वड्यासारखा पदार्थ बनवला जातो. पिसांग राजा केळ्यांना मुसा बेल्ले केळी असेदेखील म्हणले जाते.

7.लाल केळी-:

लाल केळी ही अन्य केळींच्या तुलनेने छोटी पण गुबगुबीत असतात.ही केळी दिसायला अतिशय सुंदर असतात.तसेच चवीला देखील गोड असतात पण जेव्हा ती पूर्णपणे पिकून लाल होतील तेव्हाच.

8.प्रेईंग हॅंड्स-:

या प्रकारात दोन केळींचे घड एकमेकांना हात जोडल्यासारखे चिकटलेले असतात.त्यांच्या या रचनेमुळे त्यांना हे नाव दिलेले आहे. ही केळी साधारणतः इतर प्रकारांतील केळीच्या तुलनेत गोडीला कमी असतात.तसेच त्यांना किंचित व्हॅनिलासारखी चव असते.

9.लेडी फिंगर-:

४ ते ५ इंच लांबीची लहानशी, फिक्कट पिवळ्या रंगाची जाडसर साल असलेली केळी म्हणजे लेडी फिंगर केळी. अर्थातच ती छोटीशी पण चवीला कॅव्हेन्डिश पेक्ष्याही जास्त गोड असतात.

केळीच्या झाडाचे भाग – banana tree information in marathi

भारतामध्ये केळीचे रोप हे वृद्धी आणि पुनरुत्पादनाचे प्रतीक मानले जाते. केळीच्या रोपामधील सर्व भागांमध्ये औषधी गुणधर्म असल्याकारणाने त्याचा विविध पद्धतीने वापर केला जातो.या रोपाचे विविध भाग खालीलप्रमाणे-

1.खोड-:

इंग्रजीमध्ये ‘रायझोम’ नावाने ओळखले जाणारे केळीचे खोड हे एक प्रकारचे कंद असते. जमिनीखाली असणारी मूळे ही खोडामध्ये देखील वाढीस पावतात. म्हणून याला मुळरुपी कंद असेदेखील म्हणतात. यामध्ये खनिजे, जीवनसत्वे तसेच कॅल्शियम यांचा विपुल प्रमाणात साठा असतो. याचा उपयोग साखर तसेच कॉलेस्ट्रॉल नियंत्रणात आणण्यासाठी केला जातो. तसेच मूळव्याधीवर हे गुणकारी औषध मानले जाते. याच्यापासून आपण भाजी किंवा कोशिंबीरदेखील बनवू शकतो.

2.पान – banana leaves information in marathi

आकाराने विस्तीर्ण,जलरोधक,लवचिक आणि आकर्षक दिसणाऱ्या केळीच्या पानामध्ये जंतू विरोधक गुणधर्म असतात. याच कारणामुळे सणसमारंभाच्या प्रसंगी या पानामध्ये जेवण वाढले जाते. तसेच या पानांच्या विशिष्ट सुवासामुळे त्यामध्ये अन्न शिजवलेदेखील जाते.सणासुदीला या पानांचा उपयोग सजावटीसाठी देखील केला जातो.बहाराच्या सुमारास एका रोपाला ३० ते ४० पाने येतात. यामध्ये अन्न बराच वेळ सुरक्षित आणि गरम राहू शकत असल्याकारणाने त्याचा वेष्टण म्हणून देखील वापर केला जातो.

3.साल-:

केळीचे साल हे निरुपयोगी नसून त्यामधे पोटॅशियम, मॅग्नेशियम तसेच व्हिटॅमिन बी 6 आणि व्हिटॅमिन बी 12 भरपूर प्रमाणात आढळते. यामध्ये असणारे ट्रायटोफन हे व्हिटॅमिन बी 6 सह एकत्रितपणे डिप्रेशन तसेच मूड डिसऑर्डर यांसारख्या मानसिक आजाराची लक्षणे दूर करण्यास मदत करते.केळीच्या सालापासून केरळमध्ये चविष्ट अशी भाजी रस्सा बनवली जाते ज्याला ‘थोरण’ असे म्हणतात.

4.फूल-:

अतिशय सुंदर दिसणारे केळीचे फूल हे अँटीऑक्सिडंट्स,टॅनिन,अमिनो अॅसिड,जीवनसत्त्वे यांनी पुरेपूर आहे. हे फूल अनियमित येणारी मासिक पाळी तसेच पाळीच्यावेळी होणारी पोटदुखी यांवर अतिशय गुणकारी आहे. तसेच आपली चयापचय शक्ती वाढवण्यास मदत करते.या फुलापासून ‘पोरियल’ नावाची रसदार भाजी तामिळनाडूमध्ये बनवली जाते.

5.केळी खाण्याचे फायदे – Banana Bnefits in Marathi

खात्रीशीर पद्धतीने वजन वाढण्याची हमी देणारे केळ हे पोटॅशियम, फायबर आणि व्हिटॅमिन सी यांनी युक्त आहे. जे आपल्याला अन्न पचनास मदत करते तसेच बद्धकोष्ठतेपासून बचाव करते. अतिशय पिकलेल्या केळांमध्ये गव्हाचे पीठ घालून त्याचा केक किंवा ब्रेड बनवता येतो. आसामी लोकांचा ‘जोल्पन’ हा केळांपासून बनवला जाणारा नाश्ता तर जगप्रसिद्ध आहे.

उपयोग

  1. केळीची पाने खाण्याच्या पदार्थांसाठी वेष्टण/आवरण म्हणून वापरले जातात.
  2. केळीच्या झाडातील तंतूंचा वापर कपडे तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
  3. केळीच्या सालांचा वापर झाडांसाठी वापरण्यात येणाऱ्या कंपोस्ट खतामध्ये करता येतो.
  4. वाळलेल्या केळीच्या सालामध्ये टॅनिन भरपूर प्रमाणात असल्यामुळे त्याचा उपयोग लेदरला काळा रंग लावण्यासाठी केला जातो.
  5. या रोपाच्या खोडाचा रस हा दोरी,कागद तसेच चटई बनवण्यासाठी केला जातो.

१३५ हून अधिक देशांमध्ये आवडीने चाखले जाणारे हे फळ मधुर चवीबरोबरच विविध औषधी गुणधर्मांनी युक्त असे आहे.आपल्या छोट्याश्या रोपतून ते सतत काहीना काही राहत.आपल्याला देखील असाच दुसऱ्यांच्या उपयोगी येण्याचा आणि परस्परांतील गोडवा जपण्याचा संदेश छोटसं फळ देऊन जात.

वरील सर्व गोष्टी पाहून आपणास अंदाज लागला असेलच कि केळी banana information in marathi wikipedia या फळाचे फायदे तोटे आणि त्याची लागवड कशी करावी त्याचबरोबर रोग नियंत्रणासाठी कोणती उपाययोजना करावी हे सर्व या लेखातून आपल्याला भेटले आहे. banana information in marathi हा लेख आपल्याला आवडल्यास आपल्या मित्र परिवारासोबत फेसबुक ओट्सअप्प सारख्या विविध सोशियल मेडिया वरून माहिती पोहचवा. तसेच information of banana in marathi हा लेख कसा वाटला व अजून द्राक्षांबद्दल काही राहिले असेल तर आपण comments द्वारे कळवू शकता धन्यवाद.

banana fruit information in marathi या आम्ही दिलेल्या माहितीमध्ये काही चुकीचे आढळल्यास आपण तत्काळ आम्हाला comment box आणि email लिहून कळवावे तुम्ही दिलेली माहिती योग्य असल्यास आम्ही त्यामध्ये नक्की बदल करू. अधिक माहितीसाठी भेट द्या :इनमराठी.नेट

Leave a Comment

error: छे.. छे... असं अजिबात चालणार नाही !!
%d bloggers like this: